Oyun içinde oyun var.

OYUN İÇİNDE OYUN VAR!

Mehmet Akkaya

Gerçek Müfettiş Hound adlı tiyatro oyunundan söz etmek istiyorum. İngiliz oyun yazarı Tom Stoppard’ın oyunlaştırdığı metni Yusuf Sarıkaya yönetmiş. Taksim’de Tatavla sahne’de sergilenen oyunu izleme ve oyuncularla da ayaküstü tanışma, tartışma imkanı buldum. Oyun ilk bakışta suya sabuna dokunmayan cinsten algılanabilir. Nihayetinde konu olarak da, sosyal gerçekliğin merkezinde değil çevresinde dolaşıyor. Polisiye bir özelliğe sahip. Bu kadar değil elbette. Polisiye olmasını bir cinayet işleniyor olduğu için söylüyorum. Cinayetin nedeni ya da nedenleri araştırılırken, cesedin kime ait olduğu ve tabi ki daha da önemli olarak cinayeti kimin işlediği konu ediliyor. Doğrusu oyun, bundan ibaret olsaydı “kaba saba bir oyun” anlamına gelebilirdi ve de izlememi değmezdi. İki noktaya değinmek gerekiyor. Birisi, bu kaba sabalık içinde sosyal gerçekliğin sevgi meselesinden aileye, hukuk sisteminden özdeyişlere ve daha da ilginci entelektüel alana, örneğin, sanat eleştirisi kurumuna kadar pek çok toplumsal ve kültürel sorunsal da kendisine yer buluyor oyunda.

Gerçek Müfettiş Hound adlı oyun için ikinci söyleyeceğim nokta, sanırım daha önemli. Bu da metnin nasıl yönetildiği, nasıl oynandığı ve izleyici üzerinde bıraktığı etkidir. Hatırlanacağı gibi ana akım tiyatro eleştirisi, sanki edebi bir metni eleştirir gibi oyunu eleştiriyor. Oysa bu ikisi birbirinden farklıdır. Edebi metinde, mesela roman, şiir ve öyküde metin incelenir. Ne yazılmıştır, nasıl yazılmıştır? Sinemada olduğu gibi tiyatroda da biçim öne çıkar. Metnin ne olduğuna bakılır elbet ama asıl olan metnin nasıl sahneye konulduğudur. Oyunculuğun niteliğidir, tek tek oyuncuların performansıdır mühim olan. Söylemeye bile gerek yok ki, kötü yönetmen ve oyuncu en nitelikli tiyatro metnini bile sanat formuna dönüştüremez. İşte ben Bi’takım oyuncuların, metin çok da derinlikli olmamasına rağmen iyi bir oyun sergilediklerini iddia edeceğim.

Cinayet psikolojisi içinde, insanın aşka ve cinselliğe yönelmesi kolay değildir. Oyunun zorluğu da burada otaya çıkıyor. Ortada bir cinayet var, cinayete kurban giden bir malikanenin sahibidir. Onun eşini oynayan Cynthia ve Cynthia’nın rakibi Felicity, sergiledikleri canlı görüntülerle kendilerini sürekli izletebiliyor. Rolleri benimseyerek, inanarak oynama diyorum buna. Cynthia’ı, Özlem Yılmaz, Felicity’i ise Banu Hasbora canlandırıyor. Bayan Drudge (Gamze Apaydın) ise rolü diğerlerine oranla pasif olmasına rağmen kendini gösterebiliyor ki, bunun da ilginç bir durum olduğunu hatırlatmak isterim. Çünkü ana karakterlerden geri planda olan rolleri oynamak ve bunu etkili bir şekilde canlandırmak daha da zordur. Bu açıdan bakıldığında oyunun dramaturjisinin de isabetle yapıldığı ileri sürülebilir. Rollerin neredeyse eşite yakın bir şekilde kişilere dağıtılmış olması yazarın mı, yoksa yönetmenin mi hüneridir, bilemiyorum.

Sahne iki tiyatro eleştirmeninin diyaloglarına sıklıkla ev sahipliği yapıyor. Birdboot ve Moon adlı iki eleştirmen gülümseten, güldüren hatta bazen kahkaha da attıran sahneler sergiliyor. Kısmen Birdboot üzerinden iç çözümlemeler de yapılıyor. Dahası var: Eleştirmenlik kurumu tepeden tırnağa eleştiriye tabi tutuluyor. Birdboot’u Yusuf Sarıkaya, Moon’u da Erman Arıcasoy oynuyor. İçgüdülerinin etkisinden özgürleşememiş bir tiyatro eleştirmeni sahnededir. Muhakkak ki diğer izleyicilerin de dikkatini çekmiştir bu durum. Sahnede erotik diyebileceğimiz birtakım görüntüler sıralandığında cinsel güdüleri kabaran ve “mesleğini” unutan bir eleştirmen düşünün. Cinsel tavırla estetik, yani sanatsal tavır arasında bir ilişki olduğu reddedilemez şüphesiz. Bununla birlikte estetik tavrın, yani sanat eleştirisinin tavrı da estetiktir, cinsel tavra yenik düşmesi kabul edilemez. Gerçek Müfettiş Hound’da bu temanın verilmiş olmasını özel olarak belirtmemiz gerekir.

Cinayetin izlendiği oyunu izleyen tiyatro yönetmenlerinin düşünülmüş olması, yeni bir buluş değildir. Yine de yazar, yönetmen ve oyuncu üçlüsünün ürünü olarak düşündüğümüzde, eser kendini merakla izleten, bu yenilikten dolayı da ayrıca ilgi çeken bir yapıdadır. Oyunu izleyen eleştirmenlerin, zaman zaman oyunun bir parçası olarak sürece eklemlenmesi “oyun içinde oyun var” sözünü akla getiriyor. Bu uygulama sanatın diğer disiplinlerinde de, mesela roman ve sinemada da sıkça rastlanılan bir durumdur. Bir nevi yabancılaştırma işlevi de gördüğü için sanatçılar kadar izleyici için de çekici bulunmakta ve tercih edilmektedir.

Binbaşı Magnus da (Gökhan Eser) iyi düşünülmüş bir roldür. Tekerlekli sandalyeye mahkum olduğu anlaşılan Binbaşı, fiziksel yetersizliğine rağmen diğer roller kadar etkili olmasını başarıyor. Müfettiş Hound rolündeki Melih Madan için de izlenimimin olumlu olduğunu belirtmek isterim. Üzerindeki pardösü, sahneye girdiğindeki ses, mimik ve jestleriyle adeta örtüşüyor. Bu arada telefon dahil olmak üzere dekorun basit yapısına rağmen, kostüm seçimlerinin de isabetli olduğu söylenebilir. Mesela cinayete kurban gittiği anlaşılan cesedin, oyunun başından sonuna kadar sahnenin bir kenarında bulunması, kim bilir izleyicide nasıl bir gizem duygusu yaratmıştır? Işığın ve müziğin de isabetli kullanımından söz etmezsek eksik olur. Korku, aşk ve dram duygularına göre seçilmiş müzik efektlerine uygun ışıklandırmanın eşlik etmesini anımsatmak gerekir.

Baştan da söylediğimiz gibi içerik olarak zayıf, biçimsel olarak iyi düşünülmüş ve kurulmuş bir oyun. İç içe girmiş iki oyunun bazı karışıklıklar yaratacağını da düşünmek lazım. Bu karışıklığın nedenini metinde aramak gerekiyor. Ana konuya bağlı unsurlara fazlaca yer veriliyor. Radyo anonslarıyla akıl hastası olduğu iddia edilen katilin arandığı ilanlar eksik olmuyor. Eleştirmenlere telefon bile gelebiliyor. Aşk içinde aşk, cinayet içinde cinayet işleniyor. Bir başka örnek olarak da ölüye rol yazmayı verebiliriz. Bu karmaşa, belli bir ahenk ve dinamizm ile dengeleniyor diyebiliriz. Sonuçta Gerçek Müfettiş Hound adlı oyunu, iddiası olan bir eser olarak değerlendirmek zor. Yine de son yıllardaki sosyal baskılardan uzaklaşmak için izlenmesi gereken pek çok sanatsal aktivitenin içine bu türden oyunları da ekleyebiliriz.




Yorumlar

Habere Yorum Yap


Bu Habere Henüz Yorum Yapılmamıştır. İlk Yorumu Siz Yapın!